Wat zijn de gevolgen van extreme droogte?

De gevolgen van droogte zijn afhankelijk van het type landschap en de beheersmaatregelen die ergens genomen worden. Daardoor kunnen de gevolgen van plaats tot plaats erg verschillen. Droogte kan leiden tot watertekorten, wat effect heeft op onder andere de landbouw, de natuur, de scheepvaart en ons drinkwater. Zo kunnen watertekorten ervoor zorgen dat gewassen zich slecht ontwikkelen. Watertekorten kunnen ook bodemdaling verergeren waardoor funderingen verzakken. En door droogte krijgen we ook steeds vaker te maken met bosbranden. De gevolgen van verdroging zijn dramatischer: als een gebied verdroogd is, betekent het naast de genoemde watertekorten en de gevolgen daarvan ook dat planten sterven en de biodiversiteit sterk afneemt, wat de leefbaarheid van het hele gebied verslechtert.

De gevolgen zijn niet overal hetzelfde. Gevolgen verschillen per gebied. Niet elke plek is even gevoelig voor de gevolgen van droogte. Een gevolg van droogte voor laag Nederland is onder andere dat de waterkwaliteit afneemt, bijvoorbeeld door verzilting en vorming van blauwalgen. Gebieden met klei- en veenbodems krijgen bij droogte te maken met bodemdaling, veenoxidatie en funderingsproblemen.

Bij droogte verdampt er meer water dan dat er bijkomt, en dit tekort aan water zorgt na verloop van tijd voor serieuze problemen in onze stedelijke en landelijke gebieden. Bij aanhoudende droogte zal namelijk de grondwaterspiegel dalen. Gebouwd erfgoed is zeer kwetsbaar voor droogte. Houten paalfunderingen komen steeds vaker droog te staan, en hierdoor zullen deze funderingen sneller degraderen. Daarnaast zien we dat gebouwen op veen- en kleigronden in toenemende mate last krijgen van verzakkingen en scheuren door inklinkende of bewegende bodems. Groen erfgoed, zoals parken, begraafplaatsen en landgoederen, raakt ook meer en meer beschadigd door droogte. De afgelopen jaren hebben laten zien dat inheemse aanplantingen uitdrogen, waterpartijen opdrogen en kwetsbare ontwerpstructuren worden aangetast door neerslagtekorten en lage grondwaterstanden. Onder de grond is archeologie vaak gebaat bij natte condities. Dit geldt bijvoorbeeld voor organische materialen zoals hout en textiel. Het verdrogen van archeologische vindplaatsen zorgt dan ook voor de afbraak van deze materialen. Daarnaast vallen oppervlaktewateren steeds vaker droog. Scheepsresten komen hierdoor boven het oppervlak te liggen en raken onomkeerbaar beschadigd. Lagere grondwaterstanden zorgen voor een verdroging van het bodemarchief en onomkeerbare schade aan organische resten. In toenemende mate komt archeologie in oppervlaktewateren boven water te liggen. Gebouwen op veen- en kleibodems krijgen te maken met bodembewegingen, waardoor verzakkingen of scheuren ontstaan. Houten funderingen komen vaker droog te staan, en zullen hierdoor sneller degraderen. Langdurige periodes van droogte beschadigen varend erfgoed. Perioden van droogte tasten verscheidene tradities aan. Door een verhoogde kans op natuurbranden wordt het steeds moeilijker om paasvuren te bouwen of om natuurgebieden te begrazen met schapen. Droogte zorgt voor de aantasting of verdwijning van historisch groen en inheemse vegetatie.

Extreme droogte zorgt ervoor dat niet alleen de bedekking van plantensoorten afneemt, maar dat er ook soorten verdwijnen. Dat is vooral slecht nieuws voor zeldzame en bedreigde plantensoorten, en voor soorten die kenmerkend zijn voor een bepaald milieu. Biodiversiteit staat wereldwijd onder druk, ook in Nederland, en dit komt onder andere door klimaatverandering. Droogte is zo'n schokeffect die de situatie voor dieren en planten veel erger kan maken, mogelijk met onomkeerbare gevolgen. Uit het onderzoek blijkt dat de extreme droogte heel slecht is geweest voor planten, waarbij zowel algemene als zeldzame soorten zijn achteruitgegaan. Soorten met kortere wortels gingen meer achteruit in bedekking dan soorten met langere wortels. Verder waren in bijna alle verschillende ecosystemen de kenmerkende soorten achteruitgegaan, maar het verschil was vooral duidelijk voor de ecosysteemtypen 'Natte heide en hoogveen', 'Natte heide', 'Vochtige heide' en 'Voedselrijke ruigten en natte cultuurgraslanden'.